Khen thưởng sai cách, hại nhiều hơn lợi

Xưa nay, ngay cả với người lớn, việc khen, chê, tặng thưởng vốn vẫn là việc tương đối… khó. Đó là một nghệ thuật ứng xử, đòi hỏi phải có sự khéo léo, tinh tế, sáng suốt; đảm bảo sự công tâm, đúng mực, đúng người, đúng việc… mới phát huy được mặt tích cực của vấn đề này. Chẳng thế mà có danh nhân đã nói: “Người mắng ta đúng là thầy ta. Kẻ khen ta không đúng là kẻ thù của ta”.

Đối với trẻ nhỏ từ 5-8 tuổi, việc khen thưởng các bé có thể… dễ hơn một chút, vì ở tuổi này, trẻ ít biết thắc mắc, đòi hỏi quyền lợi cho mình.

Ban đầu, quà tặng cho trẻ hoàn toàn do người lớn quyết định, song cũng chính vì thế mà việc khen thưởng trẻ sao cho đúng cách và hiệu quả gặp cái khó riêng. Ở tuổi này, các bé còn rất non nớt, sự hiểu biết chưa được bao nhiêu. Vì vậy, nếu việc khen thưởng của người lớn không thấu đáo, đúng mực các bé sẽ dễ bị tổn thương, dẫn đến sự ngộ nhận, lệch chuẩn giá trị, kiến thức. Đó là lý do cha mẹ phải hiểu, việc khen thưởng trẻ nhỏ không chỉ đơn thuần là sự khích lệ mà còn phải là sự định hướng, giáo dục về nhiều mặt như: gu thẩm mỹ, ý thức tiết kiệm, tinh thần trách nhiệm…

Một bé học mẫu giáo, khi có thành tích: hát hay, vẽ đẹp, ăn nhanh… cô giáo thường tặng phiếu bé ngoan với lời dặn: “Về nhà, con có thể đem tặng lại mẹ, tặng lại em”. Và khi con là đứa trẻ ngoan, mẹ cũng thường tặng con những cuốn truyện tranh con yêu thích, kể cho con nghe câu chuyện cổ tích quen thuộc, đưa con đi chơi công viên hay chuyến dã ngoại về quê... Chỉ như vậy thôi mà mang lại cho con giá trị tinh thần to lớn biết bao. Từ những món quà này, con như hiểu thêm thế giới xung quanh, mở rộng tầm nhìn, thêm yêu thiên nhiên, cuộc sống… Cứ thế, lớn lên con có thể trở thành người có tâm hồn và giàu cảm xúc.

Bên cạnh những món quà tinh thần, nhiều phụ huynh chọn... vật chất để tặng thưởng, làm tăng giá trị cho con. Ví như: Một bé gái mới 8 tuổi mà lại được cha mẹ tặng cho một… thỏi son, chiếc nhẫn hay chiếc bóp đầm, kèm theo những lời tán dương, đại loại như: “Con mang vào nhìn sành điệu quá! Bạn bè con sẽ phải ngưỡng mộ vì những món đồ này của con...”.Như vậy, vô tình cha mẹ đã cổ xúy cho trẻ một lối sống ham hưởng thụ, trọng vật chất, xem những thứ đắt tiền là giá trị. Khi trưởng thành, trẻ dễ trở thành người thực dụng và vô cảm.

Ngoài ra, mỗi khi nhờ con làm việc gì, cha mẹ lại cho con những đồng tiền mệnh giá lớn để... trả công, rồi mặc con tùy ý sử dụng số tiền đó.Quan niệm “quà tặng vật chất” này khiến trẻ hình thành thói quen và tính cách xấu sau này. Thay vì vậy, cha mẹ có thể thưởng cho con phong bao lì xì với số tiền tượng trưng, phù hợp với lứa tuổi, kèm theo lời dặn dò cách giữ tiền và sử dụng đồng tiền sao cho đúng, chẳng hạn như: “Con hãy cất tiền vào heo đất để giúp các bạn có hoàn cảnh khó khăn, đáng thương hơn mình nhé”. Con sẽ hiểu rằng, đồng tiền sẽ có giá trị hơn nếu biết sử dụng có ý nghĩa.

Theo các nhà nghiên cứu, tâm lý ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của trẻ. Nếu một đứa trẻ trưởng thành với suy nghĩ và tâm lý lành mạnh, chúng sẽ trở thành người có tâm hồn trong sáng. Ngược lại, một đứa trẻ tâm lý không ổn định, sau này dễ trở thành người có hành vi lệch lạc. 

Vì vậy, để giúp con nuôi dưỡng tinh thần lành mạnh, tâm hồn trong sáng, ngoài việc dạy dỗ, cha mẹ cũng nên lựa chọn quà tặng phù hợp. Đôi khi phần thưởng dành cho con không cần phải là những đồ chơi hiện đại, đắt tiền mà đơn giản chỉ là một buổi đi thăm trại trẻ mồ côi với cha mẹ, một tối đến rạp xem bộ phim hoạt hình con yêu thích hoặc một nụ hôn cha mẹ dành cho con... Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ con cảm nhận hết giá trị và thông điệp món quà mà cha mẹ dành tặng cho mình. 

“Nhân chi sơ, tính bản thiện”, trẻ em tinh khôi như búp, như mầm, hồn nhiên như một tờ giấy trắng. Cha mẹ muốn uốn con thành “cong” hay “thẳng”, viết vào đó những dòng “trắng” hay “đen” như thế nào thì con sẽ trở thành như thế ấy! Như vậy có nghĩa là khi lớn lên, con thành người khỏe mạnh hay ốm yếu; hoàn thiện hay khiếm khuyết về nhân cách, phụ thuộc phần lớn vào sự dạy dỗ, định hướng, chăm chút của cha mẹ - những người thầy đầu tiên của con. Cha mẹ nên hiểu rằng, với trẻ nhỏ, khen, chê, tặng thưởng cũng là những hành vi giáo dục và có những ảnh hưởng không hề nhỏ đến nhân cách sau này. 

 

Gửi cho bạn bè bài báo này

1. Gửi đến (To) * :
   
2. Đồng gửi đến (CC) :
   
3. Tiêu đề (Subject) * :
   
4. Thông điệp (Message) * :
   
5. Xóa