Hình minh họa: Mặc cảm Oedipus

Định nghĩa
Mặc cảm Oedipus là sự cự tuyệt vô thức và bình thường đối với bố hoặc mẹ cùng giới tính với trẻ, do sự hình thành  tình yêu cho bố hoặc mẹ ở giới tính kia, diễn ra giữa độ tuổi 2 đến 7. Mặc cảm này sẽ tự mất đi qua quá trình đồng hóa dần với bố hay mẹ cùng giới của trẻ.

Nguồn gốc của Mặc cảmOedipus
Mặc cảm Oedipus được Sigmund Freud, cha đẻ của ngành phân tâm học, dùng cho các bé trai, xuất phát từ một vở kịch của Sophocles trong đó Vua xứ Thebes bỏ rơi hoàng tử Oedipus. Về sau Oedipus giết cha và cưới mẹ mình mà không biết. Thuật ngữ Mặc cảm Electra được dùng cho con gái; nó có nguồn gốc từ tên một nữ nhân vật Hy Lạp giết mẹ để trả thù cho cha mình là Agamemnon đã bị mẹ mình ám sát.

Các biểu hiện
-Khoảng 3 tuổi, cậu bé trở nên cứ khư khư mẹ nó, đòi được mẹ ôm hôn và âu yếm nhiều hơn. Cậu cũng có thể tìm cách chen vào sự thân mật của bố mẹ, ví dụ như, bằng cách vào phòng mà không gõ cửa. Đối với bé gái, giai đoạn này bắt đầu khi bé quyến rũ bố, cuộn tròn trong lòng bố và tìm cách lôi kéo sự chú ý của bố, trong khi mẹ lại biến thành vừa là đối thủ vừa là người mẫu của bé.

-Không thành công trong quyến rũ vô thức và không có khả năng diễn đạt đúng điều mình cảm thấy, trẻ con thường kiềm chế cảm xúc sẽ thể hiện thành giận dữ hay ác mộng ở độ tuổi 3 đến 5.

-Để ra khỏi tình trạng này, một đứa trẻ độ tuổi 3 đến 7 có thể thôi cố chiếm chỗ của bố hay mẹ khác giới nó bằng cách kiềm chế cảm xúc và đam mê thành vô thức. Đây là điều Freud gọi là hóa giải diễn ra từ từ. Vào độ 5 hay 6 tuổi, các bé gái bắt đầu muốn làm tất cả mọi thứ như mẹ nó, còn các bé trai muốn làm tất cả như cha mình.

Phản ứng ra sao
Mặc cảm Oedipus là một thời điểm quan trọng trong sự phát triển giới tính và nhân cách của trẻ. Đó là một giai đoạn bình thường, nhưng nó đòi hỏi thái độ hỗ trợ của bố mẹ. Bố mẹ mà bé đang nhất thời có thái độ hung hăng phải tiếp tục như chẳng có chuyện gì xảy ra và bố hay mẹ “được yêu mến hơn” phải cho đứa trẻ thấy là bố hay mẹ kia cũng đáng quý trọng.

Các hậu quả ảnh hưởng lên đời sống trưởng thành
Theo Freud, trong sự phát triển của trẻ, sự giải quyết không trọn vẹn của mặc cảm Oedipus là nguyên nhân của đa số các vấn đề tâm thần ở nam giới. Tuy nhiên, mặc cảm này dường như chỉ tồn tại trong các gia đình hạt nhân (nơi bố, mẹ và con cái sống chung dưới một mái nhà) và sự xuất hiện các hình thức gia đình mới (bố mẹ độc thân, bố mẹ đồng tính…) thúc đẩy các nhà phân tâm học hiện đại xem xét trường hợp mà ở đó, một nhân vật bố hay mẹ vắng mặt, lúc có lúc không, hay chung chạ với vài người. Sự thiếu vắng nhân vật bố cũng được cho là làm cho đứa trẻ đồng hóa với mẹ mình và trong vài trường hợp, bị quyến rũ bởi người cùng giới.