|
| Hình minh họa: Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Dạy trẻ nói |
1. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Dạy trẻ nói
2. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giao tiếp với bé
3. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Khóc
Bạn dạy song ngữ cho một trẻ sơ sinh bằng cách nào?
Trẻ sơ sinh có tài năng học ngôn ngữ độc đáo, cho nên hãy kích thích trẻ bằng cách tạo lập tối đa các môi trường văn hóa chung quanh trẻ. Tuy nhiên, hãy áp dụng thật mạch lạc để tránh lẫn lộn, vấn đề song ngữ đang bị nhiều chỉ trích. Khi mà thế giới đang mở rộng trước con em chúng ta thì ngôn ngữ thứ hai rõ ràng là lợi thế, bạn nên bắt đầu dạy trẻ học song ngữ bằng cách nào? Đương nhiên là có thể dạy song ngữ cho trẻ được, theo TS. Ruffo thì: “Để một đứa trẻ dễ tiếp thu hai ngôn ngữ, thì mỗi người cha hay mẹ cần phải nói thật tự nhiên ngôn ngữ của mình và chỉ bằng ngôn ngữ đó mà thôi, để trẻ ấn định được các chuẩn mực.” Trái ngược với điều nhiều người nghĩ, là trẻ em học song ngữ nói chuyện muộn hơn. Bằng cách thường xuyên chuyển đổi giữa 2 ngôn ngữ và nền văn hóa, thì bé sẽ phát triển được các kỹ năng trí tuệ nhiều hơn và tiếp thu được sự đa dạng của thế giới chung quanh mình. Cho dù con bạn có trả lời bằng ngôn ngữ đối nghịch, hãy cứ kiên trì, chúng vẫn đang hấp thụ được hết!
Liệu trẻ ‘hòa đồng’ hơn có cảm thấy dễ học nói hơn không?
Trẻ sơ sinh không cần từ để giao tiếp, nhưng như đã nói, việc sống trong một cộng đồng hay một gia đình lớn cũng sẽ khiến cho việc học ngôn ngữ trở nên dễ dàng hơn. Trẻ em thích giao tiếp, có lẽ bạn đã từng nhận thấy rằng ngay khi trẻ vận động được, thì trẻ đã bắt chước bạn, bằng cách bập bẹ để bắt đầu trao đổi với bạn. Tại một nhóm bà mẹ và trẻ em hay nhà trẻ, bé sẽ không ngừng giao tiếp với các trẻ khác và người lớn chăm sóc mình. Không phải tất cả trẻ em đều có cùng nhu cầu như vậy, một số trẻ sơ sinh có thể chơi đùa một mình trong những khoảng thời gian dài, trong khi các trẻ khác lại cần trao đổi liên tục bằng lời nói. Đối với chuyên gia của chúng tôi, trẻ em trải qua thời gian ở dịch vụ chăm sóc trẻ em hay tham gia nhóm trẻ chơi đùa một cách thường xuyên, sẽ học nói nhanh hơn : “Có nhiều bạn giao tiếp có nghĩa là trẻ phải sử dụng ngôn ngữ để làm cho người khác hiểu mình, trong khi việc trải qua thời gian chỉ với một hai người lại tạo nhiều cơ hội hơn cho việc giao tiếp không lời.” Sự yêu thích điện thoại của trẻ chập chững đi chứng tỏ rằng chúng thích thú với việc giao tiếp biết bao nhiêu – “Ba, mẹ” thường là một trong số những từ đầu tiên của trẻ.
Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giai đoạn học nói
Các Giai đoạn học hỏi
Sau vài tháng bập bẹ, con bạn sẽ đắm chìm thật sâu vào ngôn ngữ, phát âm, rồi các từ và cụm từ. Từ tuổi lên hai, bé sẽ sử dụng đến 20 từ thật ấn tượng mỗi ngày . . . và bạn sẽ lắng nghe tất cả!
Tại sao trẻ tạo ra các từ?
Việc cảm thụ ngôn ngữ đòi hỏi hoạt động phức tạp của não bộ, mà ở đó con bạn sẽ nối dài bản thân và tìm cách phát triển. Các từ đầu tiên của bé vốn là một cái cây đang ở trong tình trạng phát triển lâu dài. Chỉ có bạn mới có thể hiểu được ý nghĩa của những gì mà bé bập bẹ, nhưng có phải chính bé mới thực sự tạo lập các từ của riêng mình khônh? Đừng quá chắc chắn như vậy. Trong giai đoạn tiền phát âm, bé sẽ phát ra các từ hàng ngày, từ ‘valy’ mang một số ý nghĩa và ngay cả các âm thanh kỳ lạ tựa như việc lập các câu nói vậy, vì bé đang chơi đùa bằng âm giọng và thực hành việc tạo ra các âm cao hơn. Thậm chí bé còn có thể bắt chước bạn, đây là một phần ‘biệt ngữ’ riêng của bé, mà bé sẽ phát triển và tinh lọc trong khoảng thời gian vài tháng tới với sự khuyến khích của bạn.
Bé trai có chậm nói hơn bé gái?
Bạn có từng biết là não bộ nam và nữ khác nhau không?
Nữ có dư 30% tế bào thần kinh dành cho việc học ngôn ngữ và các hormon oestrogen của chúng ta kích thích các điểm nối giữa hai phần não bộ, thậm chí còn tạo ra nhiều điểm kết nối hơn.
Nam có thể đặt ra ít câu hỏi cho mình hơn và có ít năng khiếu bày tỏ bằng lời nói. Số người nam đi khám chuyên gia trị liệu ngôn ngữ hơi nhiều hơn người nữ một chút.
Vậy chúng ta có thể trợ giúp các con trai của mình về ngôn ngữ bằng cách nào? Bằng cách kích thích tâm lý, chuyên gia ngôn ngữ của chúng tôi, TS. Biddulph giải thích rằng:
- Hãy nói chuyện với bé!
- Khuyến khích con trai bạn bày tỏ tình cảm.
- Đọc truyện cho bé nghe.
- Dành thời gian lắng nghe bé.
- Khuyến khích bé nói ra những gì bé muốn.
Khi nào thì trẻ bắt đầu lập câu?
Từ khoảng 12 tháng tuổi, việc phát triển ngôn ngữ bùng nổ, với các giai đoạn ghi nhớ và tạo lập câu. Từ 18 tháng tuổi, một số trẻ sẽ sử dụng được 20 từ mới mỗi ngày. Và con bạn sẽ bắt đầu tạo lập các liên kết giữa bản thân bé và các sự vật khác, làm cho người khác hiểu mình dẫu rằng bé không hẳn có được tất cả các từ mà bé cần. Qua vài tháng kế tiếp, các câu của bé sẽ dài và phức tạp hơn, bạn có thể khuyến khích bé bằng cách dịu dàng giúp bé lập lại các từ khó. Đừng giả vờ nếu như bạn không hiểu được những gì bé nói. Lúc 2 tuổi, con bạn đã biết được từ 100 đến 250 từ. Trẻ còn quá nhỏ và sinh thiếu tháng thì thường chậm nói hơn.
Các cụm từ cho trẻ học nói
Mỗi trẻ em sẽ phát triển theo hướng riêng của mình, nhưng vẫn có các giai đoạn then chốt của tiến trình tiếp nhận ngôn ngữ:
Trong tử cung: Trẻ sơ sinh có thể nhận ra giọng nói của mẹ mình.
Mới sinh – một tháng: Trẻ sơ sinh nhạy với âm điệu và cảm xúc trong giọng nói. Trẻ khóc thể hiện các cảm xúc khác nhau.
Từ 1 – 5 tháng: các phát âm đầu tiên, tiếng la vui sướng và các vần đầu tiên.
Từ 5 – 7 tháng: Lập mối quan hệ giữa các nguyên âm và sự chuyển động của miệng, bắt chước âm điệu và bắt đầu bập bẹ.
Từ 8 – 10 tháng: Phát âm các vần và các từ đơn giản đầu tiên, như ‘cha cha’ hay ‘ta ta’. Tương ứng với ‘Cho tôi . . .’.
Từ 10 – 20 tháng: Nhận ra nhiều từ, có thể liên hệ từ với một số hình ảnh. Học các từ đầu tiên.
Từ 2 – 3 năm: Hiểu được cú pháp, chuyển các từ qua các cụm từ. Sự gia tăng mau chóng hàng ngày số từ vựng, nhận ra được số ít và số nhiều cũng như trò chơi bằng từ và các động từ
Các vấn đề ngôn ngữ chính là gì?
Đối với TS. Ruffo, thì “các vấn đề ngôn ngữ nghiêm trọng hiếm khi được tách biệt và thường là các triệu chứng của các vấn đề cảm xúc và phân tâm học.” Chứng thất ngôn, chứng loạn đọc, chứng loạn chính tả (là sự khó hấp thu các qui tắc văn phạm), các vấn đề nói lắp và viết là các vấn đề thường gặp nhất ở trẻ trước khi đi học. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển ngôn ngữ của con mình, hãy hẹn gặp bác sĩ đa khoa, là người có thể chuyển bạn tới một chuyên gia trị liệu ngôn ngữ chuyên ngành. Cần cảnh giác, nhưng cũng đừng quá bi kịch hóa tình hình! Một số trẻ em vẫn tương đối im lặng trong một đôi năm, rồi bỗng nhiên bắt đầu nói. Đây là các trẻ em rất hay quan sát đồng hóa nhiều thông tin trước khi bắt đầu đặt câu, nhưng ‘sự chậm trễ’ có thể khiến cha mẹ lo âu. Hãy bảo đảm rằng con bạn không bị bệnh ở bất kỳ lãnh vực nào khác và tiến hành nói chuyện với bé. Đối thoại sẽ khiến cho sự trao đổi trở nên dễ dàng hơn cho bé, nhưng cẩn thận đừng làm bé bị ngợp và nhiều từ có thể khiến bé bị lẫn lộn.
1. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Dạy trẻ nói
2. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giao tiếp với bé
3. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Khóc
2. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giao tiếp với bé
3. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Khóc
Bạn dạy song ngữ cho một trẻ sơ sinh bằng cách nào?
Trẻ sơ sinh có tài năng học ngôn ngữ độc đáo, cho nên hãy kích thích trẻ bằng cách tạo lập tối đa các môi trường văn hóa chung quanh trẻ. Tuy nhiên, hãy áp dụng thật mạch lạc để tránh lẫn lộn, vấn đề song ngữ đang bị nhiều chỉ trích. Khi mà thế giới đang mở rộng trước con em chúng ta thì ngôn ngữ thứ hai rõ ràng là lợi thế, bạn nên bắt đầu dạy trẻ học song ngữ bằng cách nào? Đương nhiên là có thể dạy song ngữ cho trẻ được, theo TS. Ruffo thì: “Để một đứa trẻ dễ tiếp thu hai ngôn ngữ, thì mỗi người cha hay mẹ cần phải nói thật tự nhiên ngôn ngữ của mình và chỉ bằng ngôn ngữ đó mà thôi, để trẻ ấn định được các chuẩn mực.” Trái ngược với điều nhiều người nghĩ, là trẻ em học song ngữ nói chuyện muộn hơn. Bằng cách thường xuyên chuyển đổi giữa 2 ngôn ngữ và nền văn hóa, thì bé sẽ phát triển được các kỹ năng trí tuệ nhiều hơn và tiếp thu được sự đa dạng của thế giới chung quanh mình. Cho dù con bạn có trả lời bằng ngôn ngữ đối nghịch, hãy cứ kiên trì, chúng vẫn đang hấp thụ được hết!
Liệu trẻ ‘hòa đồng’ hơn có cảm thấy dễ học nói hơn không?
Trẻ sơ sinh không cần từ để giao tiếp, nhưng như đã nói, việc sống trong một cộng đồng hay một gia đình lớn cũng sẽ khiến cho việc học ngôn ngữ trở nên dễ dàng hơn. Trẻ em thích giao tiếp, có lẽ bạn đã từng nhận thấy rằng ngay khi trẻ vận động được, thì trẻ đã bắt chước bạn, bằng cách bập bẹ để bắt đầu trao đổi với bạn. Tại một nhóm bà mẹ và trẻ em hay nhà trẻ, bé sẽ không ngừng giao tiếp với các trẻ khác và người lớn chăm sóc mình. Không phải tất cả trẻ em đều có cùng nhu cầu như vậy, một số trẻ sơ sinh có thể chơi đùa một mình trong những khoảng thời gian dài, trong khi các trẻ khác lại cần trao đổi liên tục bằng lời nói. Đối với chuyên gia của chúng tôi, trẻ em trải qua thời gian ở dịch vụ chăm sóc trẻ em hay tham gia nhóm trẻ chơi đùa một cách thường xuyên, sẽ học nói nhanh hơn : “Có nhiều bạn giao tiếp có nghĩa là trẻ phải sử dụng ngôn ngữ để làm cho người khác hiểu mình, trong khi việc trải qua thời gian chỉ với một hai người lại tạo nhiều cơ hội hơn cho việc giao tiếp không lời.” Sự yêu thích điện thoại của trẻ chập chững đi chứng tỏ rằng chúng thích thú với việc giao tiếp biết bao nhiêu – “Ba, mẹ” thường là một trong số những từ đầu tiên của trẻ.
Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giai đoạn học nói
Các Giai đoạn học hỏi
Sau vài tháng bập bẹ, con bạn sẽ đắm chìm thật sâu vào ngôn ngữ, phát âm, rồi các từ và cụm từ. Từ tuổi lên hai, bé sẽ sử dụng đến 20 từ thật ấn tượng mỗi ngày . . . và bạn sẽ lắng nghe tất cả!
Tại sao trẻ tạo ra các từ?
Việc cảm thụ ngôn ngữ đòi hỏi hoạt động phức tạp của não bộ, mà ở đó con bạn sẽ nối dài bản thân và tìm cách phát triển. Các từ đầu tiên của bé vốn là một cái cây đang ở trong tình trạng phát triển lâu dài. Chỉ có bạn mới có thể hiểu được ý nghĩa của những gì mà bé bập bẹ, nhưng có phải chính bé mới thực sự tạo lập các từ của riêng mình khônh? Đừng quá chắc chắn như vậy. Trong giai đoạn tiền phát âm, bé sẽ phát ra các từ hàng ngày, từ ‘valy’ mang một số ý nghĩa và ngay cả các âm thanh kỳ lạ tựa như việc lập các câu nói vậy, vì bé đang chơi đùa bằng âm giọng và thực hành việc tạo ra các âm cao hơn. Thậm chí bé còn có thể bắt chước bạn, đây là một phần ‘biệt ngữ’ riêng của bé, mà bé sẽ phát triển và tinh lọc trong khoảng thời gian vài tháng tới với sự khuyến khích của bạn.
Bé trai có chậm nói hơn bé gái?
Bạn có từng biết là não bộ nam và nữ khác nhau không?
Nữ có dư 30% tế bào thần kinh dành cho việc học ngôn ngữ và các hormon oestrogen của chúng ta kích thích các điểm nối giữa hai phần não bộ, thậm chí còn tạo ra nhiều điểm kết nối hơn.
Nam có thể đặt ra ít câu hỏi cho mình hơn và có ít năng khiếu bày tỏ bằng lời nói. Số người nam đi khám chuyên gia trị liệu ngôn ngữ hơi nhiều hơn người nữ một chút.
Vậy chúng ta có thể trợ giúp các con trai của mình về ngôn ngữ bằng cách nào? Bằng cách kích thích tâm lý, chuyên gia ngôn ngữ của chúng tôi, TS. Biddulph giải thích rằng:
- Hãy nói chuyện với bé!
- Khuyến khích con trai bạn bày tỏ tình cảm.
- Đọc truyện cho bé nghe.
- Dành thời gian lắng nghe bé.
- Khuyến khích bé nói ra những gì bé muốn.
Khi nào thì trẻ bắt đầu lập câu?
Từ khoảng 12 tháng tuổi, việc phát triển ngôn ngữ bùng nổ, với các giai đoạn ghi nhớ và tạo lập câu. Từ 18 tháng tuổi, một số trẻ sẽ sử dụng được 20 từ mới mỗi ngày. Và con bạn sẽ bắt đầu tạo lập các liên kết giữa bản thân bé và các sự vật khác, làm cho người khác hiểu mình dẫu rằng bé không hẳn có được tất cả các từ mà bé cần. Qua vài tháng kế tiếp, các câu của bé sẽ dài và phức tạp hơn, bạn có thể khuyến khích bé bằng cách dịu dàng giúp bé lập lại các từ khó. Đừng giả vờ nếu như bạn không hiểu được những gì bé nói. Lúc 2 tuổi, con bạn đã biết được từ 100 đến 250 từ. Trẻ còn quá nhỏ và sinh thiếu tháng thì thường chậm nói hơn.
Các cụm từ cho trẻ học nói
Mỗi trẻ em sẽ phát triển theo hướng riêng của mình, nhưng vẫn có các giai đoạn then chốt của tiến trình tiếp nhận ngôn ngữ:
Trong tử cung: Trẻ sơ sinh có thể nhận ra giọng nói của mẹ mình.
Mới sinh – một tháng: Trẻ sơ sinh nhạy với âm điệu và cảm xúc trong giọng nói. Trẻ khóc thể hiện các cảm xúc khác nhau.
Từ 1 – 5 tháng: các phát âm đầu tiên, tiếng la vui sướng và các vần đầu tiên.
Từ 5 – 7 tháng: Lập mối quan hệ giữa các nguyên âm và sự chuyển động của miệng, bắt chước âm điệu và bắt đầu bập bẹ.
Từ 8 – 10 tháng: Phát âm các vần và các từ đơn giản đầu tiên, như ‘cha cha’ hay ‘ta ta’. Tương ứng với ‘Cho tôi . . .’.
Từ 10 – 20 tháng: Nhận ra nhiều từ, có thể liên hệ từ với một số hình ảnh. Học các từ đầu tiên.
Từ 2 – 3 năm: Hiểu được cú pháp, chuyển các từ qua các cụm từ. Sự gia tăng mau chóng hàng ngày số từ vựng, nhận ra được số ít và số nhiều cũng như trò chơi bằng từ và các động từ
Các vấn đề ngôn ngữ chính là gì?
Đối với TS. Ruffo, thì “các vấn đề ngôn ngữ nghiêm trọng hiếm khi được tách biệt và thường là các triệu chứng của các vấn đề cảm xúc và phân tâm học.” Chứng thất ngôn, chứng loạn đọc, chứng loạn chính tả (là sự khó hấp thu các qui tắc văn phạm), các vấn đề nói lắp và viết là các vấn đề thường gặp nhất ở trẻ trước khi đi học. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển ngôn ngữ của con mình, hãy hẹn gặp bác sĩ đa khoa, là người có thể chuyển bạn tới một chuyên gia trị liệu ngôn ngữ chuyên ngành. Cần cảnh giác, nhưng cũng đừng quá bi kịch hóa tình hình! Một số trẻ em vẫn tương đối im lặng trong một đôi năm, rồi bỗng nhiên bắt đầu nói. Đây là các trẻ em rất hay quan sát đồng hóa nhiều thông tin trước khi bắt đầu đặt câu, nhưng ‘sự chậm trễ’ có thể khiến cha mẹ lo âu. Hãy bảo đảm rằng con bạn không bị bệnh ở bất kỳ lãnh vực nào khác và tiến hành nói chuyện với bé. Đối thoại sẽ khiến cho sự trao đổi trở nên dễ dàng hơn cho bé, nhưng cẩn thận đừng làm bé bị ngợp và nhiều từ có thể khiến bé bị lẫn lộn.
1. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Dạy trẻ nói
2. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Giao tiếp với bé
3. Ngôn ngữ trẻ sơ sinh: Khóc
